Firma tworzona przez 20 czy 30 lat może zostać podzielona między spadkobierców w ciągu jednej chwili. Sprawdź, jak działa fundacja rodzinna, ile trzeba do niej wnieść, jakie podatki mogą się pojawić, jak wpływa na zachowek i długi fundatora oraz kiedy jej założenie może mieć biznesowy sens.
Z tego artykułu dowiesz się?
Czym jest fundacja rodzinna?
Fundacja rodzinna to sposób na zgromadzenie rodzinnego majątku w jednym miejscu i zarządzanie nim według zasad ustalonych przez fundatora.
Jest to rozwiązanie które może pomóc przede wszystkim przedsiębiorcom, którzy chcą zabezpieczyć firmę lub inny majątek na kolejne pokolenia i uniknąć jego podziału między wielu spadkobierców.
Po utworzeniu fundacji wniesiony do niej majątek staje się majątkiem fundacji. Mogą to być np. pieniądze, udziały lub akcje w spółkach czy nieruchomości.
Fundator wskazuje również beneficjentów, czyli osoby, które mogą korzystać z majątku fundacji na zasadach określonych w jej statucie.
Beneficjentami mogą być np. dzieci, wnuki, małżonek, ale również sam fundator.
Dla kogo fundacja rodzinna może mieć sens?
Fundacja rodzinna może mieć sens np. wtedy, gdy przedsiębiorca:
- posiada dużą firmę rodzinną i chce przygotować jej sukcesję,
- ma udziały w kilku spółkach,
- posiada większy majątek inwestycyjny,
- chce ustalić zasady korzystania z rodzinnego majątku na wiele lat.
Fundacja może być szczególnie interesująca, gdy właściciel nie chce, aby po jego śmierci majątek został szybko podzielony między kilku spadkobierców.
Ile kosztuje założenie i prowadzenie fundacji?
Nie ma jednej ceny założenia fundacji rodzinnej. Wszystko zależy od tego, jaki majątek ma się w niej znaleźć, ilu będzie beneficjentów i jak skomplikowane będą zasady jej działania.
Na początku trzeba jednak dysponować majątkiem o wartości co najmniej 100 000 zł. Jest to minimalny fundusz założycielski.
Czy 100 000 zł to koszt założenia fundacji?
Nie.
To bardzo ważne rozróżnienie. 100 000 zł nie jest opłatą dla urzędu, sądu czy doradcy. To majątek, który fundator przekazuje fundacji.
Przykładowo, jeżeli fundator wniesie do fundacji 100 000 zł w gotówce, pieniądze nie „znikają”. Od tego momentu należą jednak do fundacji, a nie bezpośrednio do fundatora.
Oprócz funduszu założycielskiego trzeba przygotować się na rzeczywiste koszty związane z utworzeniem i późniejszym działaniem fundacji.
Jakie koszty pojawiają się przy zakładaniu fundacji?
Założenie fundacji rodzinnej wiąże się z kosztami notarialnymi, sądowymi oraz przygotowaniem dokumentów prawnych i podatkowych.
Ich wysokość zależy przede wszystkim od tego, jaki majątek przedsiębiorca zamierza przekazać fundacji i jak skomplikowane będą zasady jej działania.
Koszty mogą obejmować m.in.:
- przygotowanie statutu i pozostałych dokumentów,
- pomoc prawnika lub doradcy podatkowego,
- czynności notarialne,
- wycenę niektórych składników majątku,
- opłatę za wpis do Rejestru Fundacji Rodzinnych.
| Rodzaj kosztu | Szacunkowa kwota |
| Fundusz założycielski | Minimum 100 000 zł |
| Opłata sądowa za rejestrację | 500 zł |
| Notariusz | ok. 1 000–3 000 zł |
| Przygotowanie statutu i obsługa prawna | ok. 3 000–10 000 zł |
| Analiza i doradztwo podatkowe | ok. 2 000–5 000 zł |
Podane przedziały są orientacyjnymi szacunkami budżetowymi, a nie urzędowymi stawkami czy gwarantowanymi cenami usług.
W praktyce na samo przygotowanie i rejestrację stosunkowo prostej fundacji warto zaplanować około 5 000–15 000 zł, nie licząc funduszu założycielskiego.
Przy bardziej złożonej strukturze, obejmującej kilka spółek lub nieruchomości, koszty mogą być wyższe.
Do tego dochodzą późniejsze wydatki na księgowość, sprawozdania finansowe, obsługę prawną i audyt.
Dlatego przed założeniem fundacji warto policzyć nie tylko jednorazowy koszt jej utworzenia, ale również roczny koszt utrzymania.
Jakie są największe wady i ryzyka fundacji rodzinnej?
Fundacja rodzinna może ułatwić sukcesję i pomóc utrzymać rodzinny majątek w jednej strukturze, ale w zamian oznacza dodatkowe koszty, formalności i ograniczenia.
Dlatego przed jej założeniem warto spojrzeć nie tylko na korzyści podatkowe.
- Fundacja kosztuje również po jej założeniu
To nie jest konstrukcja, którą zakłada się raz i później o niej zapomina.
Fundacja wymaga bieżącej księgowości, sprawozdawczości, obsługi organów oraz okresowego audytu. Przy bardziej skomplikowanym majątku potrzebna może być również regularna pomoc prawnika i doradcy podatkowego.
Dlatego fundacja może być mało praktyczna, jeżeli majątek jest niewielki i struktura nie rozwiązuje konkretnego problemu sukcesyjnego.
- Fundacja nie może swobodnie prowadzić każdego biznesu
To jedno z największych ryzyk podatkowych.
Ustawa wskazuje zakres działalności gospodarczej, którą fundacja może prowadzić na szczególnych zasadach. Obejmuje on m.in. określony najem i dzierżawę, uczestnictwo w spółkach, obrót określonymi papierami wartościowymi czy udzielanie niektórych pożyczek.
Jeżeli fundacja prowadzi działalność wykraczającą poza ustawowy katalog, dochód z takiej działalności jest obecnie opodatkowany stawką 25% CIT.
Dlatego przed każdą nietypową działalnością lub transakcją trzeba sprawdzić jej skutki podatkowe.
- Majątek przekazany fundacji przestaje być prywatnym majątkiem fundatora
To bardzo ważna konsekwencja, o której łatwo zapomnieć.
Jeżeli przedsiębiorca wniesie do fundacji np. udziały w spółce, pieniądze czy nieruchomość, właścicielem tego majątku staje się fundacja.
Nie należy więc myśleć:
„To nadal moje pieniądze, tylko przechowuję je w fundacji”.
Fundacja jest osobnym podmiotem i działa według ustawy oraz swojego statutu.
- Fundacja nie kasuje wcześniejszych długów
Założenie fundacji nie jest sposobem na przeniesienie majątku poza zasięg istniejących wierzycieli.
Przepisy przewidują odpowiedzialność fundacji za określone zobowiązania fundatora powstałe przed jej ustanowieniem.
Jeżeli więc przedsiębiorca ma już poważne długi, nie powinien zakładać, że wystarczy przenieść majątek do fundacji i problem zniknie.
- Fundacja nie usuwa automatycznie problemu zachowku
Podobnie wygląda sytuacja z zachowkiem.
Fundacja może być ważnym elementem planowania sukcesji, ale samo jej założenie nie oznacza, że inni członkowie rodziny automatycznie tracą roszczenia związane z zachowkiem.
Dlatego sytuację rodzinną warto przeanalizować jeszcze przed wniesieniem majątku.
Jak założyć fundację rodzinną krok po kroku?
Sam proces można przedstawić prosto:
1. Ustal, po co potrzebujesz fundacji.
Czy chodzi o przekazanie firmy dzieciom, utrzymanie udziałów w jednej strukturze, nieruchomości czy inny majątek?
2. Ustal, jaki majątek ma trafić do fundacji.
Nie przenoś aktywów automatycznie. Najpierw sprawdź skutki prawne i podatkowe.
3. Wybierz beneficjentów.
Czyli osoby, które będą mogły korzystać z majątku fundacji lub otrzymywać od niej świadczenia.
4. Ustal zasady działania fundacji.
Trzeba zdecydować m.in., kto będzie nią zarządzał, kto otrzyma świadczenia i na jakich zasadach.
5. Przygotuj statut.
To jeden z najważniejszych dokumentów fundacji. Nie powinien być przypadkowym wzorem pobranym z internetu.
6. Ustanów fundację u notariusza.
Przepisy wymagają odpowiedniej formy notarialnej.
7. Wnieś wymagany majątek.
Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 000 zł.
8. Złóż wniosek o rejestrację.
Rejestr Fundacji Rodzinnych prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.
9. Zorganizuj księgowość i dalszą obsługę.
Rejestracja nie kończy obowiązków. Fundacja wymaga m.in. prowadzenia ksiąg rachunkowych, sporządzania sprawozdań i okresowego audytu.
Podsumowanie
Założenie fundacji rodzinnej może wymagać jednocześnie wiedzy podatkowej, prawnej i księgowej.
Problemem dla przedsiębiorcy jest więc często nie tylko pytanie „czy założyć fundację?”, ale również „kto powinien ją dla mnie przygotować?”.
TaxBuster nie jest kancelarią podatkową ani biurem rachunkowym. Pomagamy przedsiębiorcom określić ich potrzeby i znaleźć niezależnych specjalistów odpowiednich do konkretnego projektu.
Przy fundacji rodzinnej może to oznaczać porównanie partnerów posiadających doświadczenie w sukcesji, doradztwie podatkowym, obsłudze prawnej czy prowadzeniu pełnej księgowości fundacji.
➡️ Zamiast zaczynać od przypadkowego statutu lub kalkulacji podatku, znajdź specjalistę, który przeanalizuje całą strukturę – majątek, sukcesję, podatki i przyszłą księgowość.
TaxBuster pomoże Ci porównać odpowiednich partnerów.
👉Przeczytaj również, JDG czy spółka z o.o. – Co i komu bardziej się opłaca?
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy fundacja rodzinna chroni przed komornikiem?
Nie można traktować jej jako sposobu na ucieczkę przed wierzycielami. Fundacja odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, a odpowiedzialność jest ograniczona zgodnie z art. 9 ustawy do wartości wniesionego przez fundatora mienia.
Ile pieniędzy trzeba mieć, aby założyć fundację rodzinną?
Minimalna wartość funduszu założycielskiego wynosi 100 000 zł. Nie oznacza to jednak, że 100 tys. zł jest opłatą za założenie fundacji – mienie staje się majątkiem fundacji.
Czy fundacja rodzinna musi prowadzić pełną księgowość?
Tak. Fundacja rodzinna jako osoba prawna podlega ustawie o rachunkowości, prowadzi księgi rachunkowe i sporządza sprawozdanie finansowe.
Czy fundacja rodzinna płaci 0% CIT?
To zbyt duże uproszczenie. Fundacja korzysta z ustawowego zwolnienia podmiotowego, ale istnieją ważne wyjątki. Obecnie 15% CIT występuje m.in. przy określonych świadczeniach, a działalność gospodarcza poza katalogiem z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej jest objęta stawką 25%.
Źródła
https://eli.gov.pl/eli/DU/2023/326/
https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/przeglad-ustawy-o-fundacji-rodzinnej
